ภาวะสมองเสื่อม อาการของคนสมองเสื่อม

ภาวะสมองเสื่อม

      ภาวะสมองเสื่อมเป็นกลุ่มอาการ ซึ่งมักมีลักษณะเรื้อรังและลุกลามต่อการทำงานของสมองบกพร่อง กล่าวคือ มีความบกพร่องเกี่ยวกับความสามารถในการประมวลผลทางความคิด ที่แย่กว่าความผิดปกติจากการชราภาพตามปกติซึ่งส่งผลต่อความจำ ความคิด ความเข้าใจ การคำนวณ ความสามารถในการเรียนรู้ ภาษา และการตัดสินใจ สติปัญญา และก่อให้เกิดความบกพร่องในการทำงานตามมาด้วย และบางครั้งอาจตามมาด้วยการเสื่อมสภาพในการควบคุมอารมณ์ รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมทางสังคม หรือแรงจูงใจ โดยภาวะสมองเสื่อมเป็นผลมากจากโรคและการบาดเจ็บต่างๆ ที่ส่งผลต่อสมองในขั้นต้นหรือขั้นที่สอง เช่น โรคอัลไซเมอร์ หรือโรคหลอดเลือดสมอง ภาวะสมองเสื่อมเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักของความพิการและการที่ผู้สูงอายุทั่วโลกต้องมีการพึ่งพาอาศัยจากผู้ดูแลหรือคนในครอบครัว มันสามารถส่งผลกระทบเป็นวงกว้าง ไม่เพียงแต่คนที่มีอาการเหล่านี้ ยังรวมไปถึงผู้ดูแลและครอบครัวของพวกเขาด้วยซึ่งหลายคนมักขาดความตระหนักและความเข้าใจเกี่ยวกับภาวะสมองเสื่อม ส่งผลทำให้เกิดการตีตราบุคคล และเป็นอุปสรรคต่อการวินิจฉัยและการดูแล ส่งผลถึงผู้ดูแลผู้ที่มีภาวะสมองสมองเสื่อม รวมถึงครอบครัว และสังคมโดยรวมในหลายมิติ เช่น ผลกระทบต่อร่างกาย จิตใจ สังคม และเศรษฐกิจ

ภาวะสมองเสื่อม
ภาวะสมองเสื่อม

อาการที่ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมแสดงออกมา

      ภาวะสมองเสื่อมส่งผลกระทบต่อคนแต่ละคนแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับผลกระทบของโรคและบุคลิกภาพของบุคคลก่อนที่จะป่วย ทั้งนี้อาการที่แสดงออกมาจะเชื่อมโยงกับภาวะสมองเสื่อมนั้นสามารถทำความเข้าใจในสามขั้นตอน ดังต่อไปนี้

  • ระยะเริ่มต้น โดยระยะเริ่มต้นของภาวะสมองเสื่อมมักถูกมองข้าม เพราะการเริ่มมีอาการจะค่อยเป็นค่อยไป โดยเริ่มมีอาการทั่วไป ได้แก่ ขี้หลงขี้ลืม หรือมีการหลงทางถึงแม้ไปในสถานที่คุณเคย เป็นต้น
  • ระยะกลาง เมื่อภาวะสมองเสื่อมดำเนินไปถึงระยะกลาง อาการและสิ่งที่แสดงออกมาจะยิ่งเด่นชัดขึ้นตามลำดับ และสังเกตได้ง่ายขึ้น เช่น ลืมเหตุการณ์ล่าสุดหรือลืมชื่อผู้คน มีการหลงทางในบริเวณบ้าน มีปัญหาการสื่อสารเพิ่มมากขึ้น มีความต้องการความช่วยเหลือด้านการดูแลส่วนตัว หรือประสบกับการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม รวมถึงการหลงลืมและการซักถามซ้ำๆ เป็นต้น
  • ระยะปลาย เป็นระยะสุดท้ายของภาวะสมองเสื่อม ซึ่งเป็นสิ่งที่ต้องมีการให้การดูแล และผู้ที่มีอาการจะไม่สามารถดำเนินชีวิตได้เป็นปกติ ซึ่งการประสบกับการสูญเสียความทรงจำที่ร้ายแรงนี้จะมีการแสดงออกทางกายภาพที่ชัดเจน เช่น ไม่รู้จักรูปแบบวิถีชีวิต มีปัญหาในการจำผู้คน เช่น ญาติ หรือคนใกล้ชิด มีความต้องการความช่วยเหลือด้านการดูแลตนเองเพิ่มขึ้น เดินลำบาก เป็นต้น

โดยรูปแบบทั่วไปของภาวะสมองเสื่อมนั้นมีหลายรูปแบบ โรคอัลไซเมอร์ก็เป็นอีกรูปแบบที่พบได้บ่อยที่สุดโดยประมาณว่ากว่า 60-70% ของผู้ป่วยทั้งหมด และมีรูปแบบที่สำคัญอื่นๆ ได้แก่ ภาวะสมองเสื่อมเกี่ยวกับหลอดเลือด ภาวะสมองเสื่อมที่เกิดจากร่างกาย เช่น มีการรวมตัวของโปรตีนที่ผิดปกติที่พัฒนาภายในเซลล์ประสาท และกลุ่มของโรคที่นำไปสู่ภาวะสมองเสื่อมส่วนหน้า ซึ่งขอบเขตระหว่างรูปแบบต่างๆของภาวะสมองเสื่อมนั้นไม่ชัดเจน และอาจมีรูปแบบผสมร่วมกันด้วย

ภาวะสมองเสื่อม
ภาวะสมองเสื่อม

อัตราการเกิดภาวะสมองเสื่อม 

      ผู้คนทั่วโลกประมาณ 50 ล้านคนมีภาวะสมองเสื่อม โดยเกือบ 60% อาศัยอยู่ในประเทศที่มีรายได้ต่ำและปานกลาง ทุกๆปีมีผู้ป่วยรายใหม่เกือบ 10 ล้านราย โดยในสัดส่วนโดยประมาณของประชากรทั่วไปที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปที่มีภาวะสมองเสื่อมในช่วงเวลาหนึ่ง ๆ อยู่ระหว่าง 5-8% นอกจากนี้คาดว่าจำนวนผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมทั้งหมดคาดว่าจะสูงถึง 82 ล้านคนในปี 2573 และ 152 ล้านคนในปี 2593 การเพิ่มขึ้นส่วนใหญ่เกิดจากจำนวนผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมที่อาศัยอยู่ในประเทศที่มีรายได้ต่ำและปานกลางที่เพิ่มขึ้น

การรักษาและการดูแล

      ปัจจุบันยังไม่มีการรักษาโดยเฉพาะเพื่อรักษาภาวะสมองเสื่อมหรือมีการพัฒนาความก้าวหน้าใน โดยการรักษาใหม่ๆนั้นมีการวิจัยจำนวนมากที่กำลังมีการศึกษาในขั้นตอนต่างๆ ของการทดลองทางคลินิก ซึ่งอย่างไรก็ตาม มีข้อเสนอมากมายเพื่อสนับสนุนและปรับปรุงชีวิตของผู้ที่เป็นโรคสมองเสื่อม ผู้ดูแล และครอบครัว เป้าหมายหลักสำหรับการดูแลภาวะสมองเสื่อมคือ

  • การวินิจฉัยโรคตั้งแต่เนิ่นๆ เพื่อส่งเสริมการจัดการตั้งแต่เนิ่นๆ และเหมาะสมที่สุด
  • เพิ่มประสิทธิภาพสุขภาพกาย การรับรู้ การทำกิจกรรม และส่งเสริมให้มีความเป็นอยู่ที่ดี
  • การระบุแนวทาง และการรักษาที่มาพร้อมกับความเจ็บป่วยทางกาย
  • การหมั่นสังเกต และรักษาอาการทางพฤติกรรมและจิตใจ
  • การให้ข้อมูลและการสนับสนุนระยะยาวแก่ผู้ดูแล

ข้อมูลสำคัญ

  • ภาวะสมองเสื่อมเป็นกลุ่มอาการที่ความจำเสื่อม มีผลต่อความคิด พฤติกรรม และความสามารถในการทำกิจกรรมประจำวัน
  • แม้ว่าภาวะสมองเสื่อมจะส่งผลกระทบต่อผู้สูงอายุเป็นหลัก แต่ก็ไม่ใช่สิ่งที่เป็นปกติของผู้ที่สูงวัย
  • คนทั่วโลกประมาณ 50 ล้านคนมีภาวะสมองเสื่อม และมีผู้ป่วยรายใหม่เกือบ 10 ล้านรายทุกปี